Tinh hoa nghệ thuật chế tác Chasen

Giới thiệu về Chasen

Chasen, hay còn gọi là "chổi đánh trà" là một dụng cụ không thể thiếu trong nghệ thuật trà đạo Nhật Bản. Được làm từ tre, Chasen giúp tạo bọt và pha trộn matcha thành một thức uống mịn màng và hoàn hảo. Nghệ thuật chế tác Chasen không chỉ dừng lại đơn thuần là một quá trình sản xuất thủ công đơn thuần, mà còn là một biểu tượng của tinh thần tỉ mỉ và lòng đam mê của những người đã làm ra nó.

Chasen trong tiếng Nhật là gì?

Trong tiếng Nhật, Chasen được viết là “茶筅 – Trà Tiển” hoặc “茶筌 – Trà Thuyên” tùy thuộc vào ngữ cảnh. Sự khác biệt giữa hai từ này là ở ký tự đầu tiên, mỗi từ đề cập đến một khía cạnh khác nhau của nghệ thuật trà. "茶筅" mô tả một chiếc Chasen thông thường, nhìn chung được xem như một dụng cụ đơn giản để khuấy trà. Trong khi đó, từ "茶筌" dành riêng cho những chiếc chổi đánh trà đến từ thị trấn Takayama của tỉnh Nara, bởi chúng được coi như các tác phẩm nghệ thuật cao cấp, thường được tạo ra với sự tinh tế và kỹ nghệ đặc biệt.

Lịch sử và nguồn gốc của Chasen

Mặc dù có một số dạng cây đánh trà đã được sử dụng để đánh "Diancha" (點茶) trong thời kỳ nhà Tống tại Trung Quốc và sau đó được đưa vào đất nước Nhật Bản, nhưng vẫn chưa có thông tin rõ ràng về hình dạng và cách tạo ra dụng cụ này.

Những bản ghi chép sớm nhất về Chasen ở Nhật Bản xuất hiện vào thời kỳ Muromachi (1336-1573). Theo đó, nghề làm Chasen bắt đầu từ khi bậc thầy trà đạo Murata Juko đề nghị người bạn thân Takayama Minbunojo Nyudo Sosetsu, con trai thứ hai của vị lãnh chúa cai quản tại lâu đài Takayama, đã tạo ra một cây đánh trà tốt nhất.

Murata Juko là một nhà sư tại chùa Shomyoji ở Takayama, tỉnh Nara. Không chỉ là một trà sư, ông còn là một nhà thơ và thư pháp. Ông được biết đến là người sáng lập trường phái trà đạo Wabi-cha và phát minh ra trà bột, đó là một nhân vật có ảnh hưởng lớn đến nghệ thuật trà của Nhật Bản.

Khi Murata Juko bắt đầu chuyển đến Kyoto, chiếc Chasen này đặc biệt được dâng lên trước Thiên hoàng Go-Tsuchimikado trên bàn Trà đạo. Thiên hoàng đã ca ngợi loại Chasen này và đặt tên cho nó là "Takaho". Với sự cảm kích và xúc động trước lời khen đó, Takayama Minbunojo Nyudo Sosetsu đã quyết tâm cống hiến cho nghệ thuật làm Chasen và biến nó trở thành một nghề thủ công đặc biệt của gia tộc Takayama.

Từ đó, các nghệ nhân tại Takayama đã phát triển kỹ năng của mình và truyền lại chúng qua nhiều thế hệ. Ngày nay, Takayama vẫn là trung tâm sản xuất Chasen duy nhất ở Nhật Bản, với chỉ còn 18 xưởng chế tác hoạt động.

Quy trình chế tác Chasen

Khi tre đã được xử lý và khô, quá trình chế tác Chasen sẽ đi qua khoảng 8 bước để chuyển từ vật liệu thô thành một dụng cụ Trà đạo tinh xảo. Mỗi chiếc Chasen được thợ thủ công truyền thống làm bằng tay còn được xem là nghệ thuật chế tác Chasen, sử dụng một con dao nhỏ và một số dụng cụ đặc biệt cũng được làm từ tre. Dưới đây là các bước chế tác Chasen:

• Bước 1: Haratake (原竹): Bắt đầu bằng việc cắt tre thành các khúc dài 12cm, với đốt tre nằm ở khoảng 1/3 chiều dài. Phần dài hơn sẽ trở thành các sợi tre, trong khi phần ngắn hơn sẽ làm tay cầm.
• Bước 2: Katagi (片木): Nghệ nhân cạo lớp vỏ bên ngoài từ điểm giữa của ống tre về phía rìa và chia ống thành 16 nan bằng nhau. Các nan được uốn cong và lớp vỏ cứng bên ngoài được tách ra khỏi lớp thịt tre mềm, sau đó loại bỏ phần mềm.
• Bước 3: Kowari (小割): Sợi tre được chia nhỏ từ 16 nan ban đầu thành 36 đến 120 sợi, tùy thuộc vào kiểu Chasen. Đây là giai đoạn đòi hỏi sự tập trung và khéo léo, với mỗi nghệ nhân chỉ có thể sản xuất một số lượng nhỏ Chasen mỗi ngày.
• Bước 4: Aji-kezuri (味削り): Chasen được ngâm trong nước nóng để làm mềm, sau đó các sợi tre được cạo cho thuôn nhọn. Đầu cuối mỏng mềm này là yếu tố quan trọng trong việc tạo bọt cho Matcha.
• Bước 5: Mentori (面取り): Các cạnh của từng sợi tre được cạo nhẹ để loại bỏ cạnh thô, giúp Matcha không bị bám vào khi đánh.
• Bước 6: Shita-ami (下編): Các sợi tre được chia thành vòng bên trong và vòng bên ngoài bằng cách đan sợi chỉ quanh chúng.
• Bước 7: Ua-ami (上編): Sợi chỉ tiếp tục đan để cố định mọi thứ vào đúng vị trí và buộc nút thắt ở phía trước Chasen. Thường sử dụng sợi chỉ đen để tránh vết bẩn, nhưng có thể sử dụng màu khác tùy thuộc vào mục đích sử dụng.
• Bước 8: Shiage (仕上げ): Cuối cùng, nghệ nhân tinh chỉnh các sợi tre để tạo hình dạng cuối cùng và đảm bảo chúng đều nhau, tạo thành một vòng tròn đều.

Đặc điểm và cấu tạo của Chasen

Chasen đến từ các hình dạng và kích thước đa dạng, với loại phổ biến nhất thường có từ 80 đến 120 sợi (còn gọi là "nan"). Tuy nhiên, số lượng sợi có thể thay đổi rộng lớn, với ít nhất khoảng 16 sợi. Số lượng sợi càng nhiều, việc tạo ra bọt trà càng trở nên dễ dàng, mang lại cho matcha một cấu trúc mịn màng hơn.

Các hình dạng của chasen phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm truyền thống trà, mục đích và dịp sử dụng, và loại tre được sử dụng. Có hai loại chasen cơ bản là Chu-araho với khoảng 70 đến 80 sợi, thường được sử dụng cho Koicha, và Kazuho với 120 sợi, thường được sử dụng cho Usucha.

Chasen hình chữ Chân (真 - Shin) cũng là một lựa chọn phổ biến với tay cầm nhỏ và sợi tre uốn cong mềm mại, là sự ưa chuộng của hai trường phái trà đạo lớn nhất là Urasenke và Omotesenke. Với khoảng 64 sợi, Shin Chasen nằm ở giữa Usucha Chasen và Koicha Chasen, được thiết kế để sử dụng chuyên biệt.

Dưới đây là thành phần cấu tạo của một chasen:

• Hosaki (穂先): Các sợi (nan) của chasen.
• Chajimi (茶じみ): Bó sợi ở trung tâm của chasen.
• Kagari-ito (かがり糸) hoặc Kagami-ito (からみ糸): Dây đan xung quanh các sợi tre ở phần gốc.
• Musubime (結び目): Nút thắt của kagari-ito. Mặt có musubime là mặt trước của chasen và phải được đặt ở vị trí đối diện với người pha trà.
• Jiku (軸): Phần tay cầm để đánh matcha.
• Fushi (節): Phần đốt tre trên chasen.

Hướng dẫn cách bảo quản và sử dụng Chasen

Chasen là một dụng cụ truyền thống của trà đạo Nhật Bản, được sử dụng để đánh bọt trà matcha. Để bảo quản và sử dụng Chasen một cách hiệu quả, hãy tuân theo các bước sau mà Mitaco hướng dẫn sau:

Cách bảo quản Chasen

• Làm khô sau khi sử dụng: Sau khi sử dụng, hãy sử dụng một khăn sạch để lau khô Chasen. Đảm bảo rằng tất cả các sợi trên đầu cọ đều khô trước khi bảo quản.
• Để nó ở nơi khô ráo: Chasen nên được bảo quản ở một nơi khô ráo, tránh tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng mặt trời và độ ẩm cao.
• Sử dụng giá đỡ Chasen: Để giữ cho đầu cọ của Chasen luôn giữ được hình dạng và tránh bị méo mó, bạn có thể sử dụng một giá đỡ để giữ nó khi không sử dụng.

Hướng dẫn cách sử dụng

1. Rửa trước khi sử dụng: Trước khi sử dụng lần đầu tiên hoặc sau mỗi lần sử dụng, bạn nên rửa Chasen bằng nước ấm.

2. Sử dụng đúng cách: Để đánh bọt trà matcha một cách hiệu quả, bạn cần sử dụng Chasen theo các bước sau:

• Sử dụng Chasen để đánh trà theo hình xoắn ở một góc khoảng 45 độ. Đánh đều và nhẹ nhàng cho đến khi bọt trà xuất hiện.
• Thêm một ít nước nóng (không sôi) vào tách.
• Đặt một lượng matcha vào tách trà.

3. Làm sạch sau khi sử dụng: Sau khi sử dụng, hãy rửa Chasen bằng nước ấm. Bạn cũng có thể sử dụng một ít xà phòng nhẹ để làm sạch nếu cần thiết. Đảm bảo rửa sạch tất cả các bọt trà và chất cặn.

4. Làm khô sau khi rửa: Sau khi rửa sạch, lau khô Chasen bằng một khăn sạch hoặc treo nó lên để cho phép nó tự làm khô.

Bằng cách tuân thủ các hướng dẫn trên, bạn có thể bảo quản và sử dụng Chasen một cách hiệu quả và kéo dài tuổi thọ của nó.

Nghệ thuật chế tác Chasen là một phần quan trọng của văn hóa trà đạo Nhật Bản, thể hiện sự tinh tế và tinh thần tỉ mỉ của người Nhật. Mỗi cây Chasen không chỉ là một dụng cụ pha trà mà còn là một tác phẩm nghệ thuật, chứa đựng trong nó tâm huyết và kỹ năng của người thợ. Việc hiểu và trân trọng Chasen sẽ giúp chúng ta thêm yêu và khám phá sâu hơn về nghệ thuật trà đạo Nhật Bản.